Viêm khớp tự phát thiếu niên, còn gọi là bệnh Still ở trẻ em, là một dạng viêm khớp mạn tính thường gặp ở trẻ em và thanh thiếu niên dưới 16 tuổi. Bệnh có thể gây ra nhiều biến chứng nguy hiểm, đặc biệt ở những đối tượng có hệ miễn dịch và thể trạng chưa hoàn thiện như trẻ nhỏ.

Viêm khớp tự phát thiếu niên thể hệ thống là một trong các thể của viêm khớp tự phát thiếu niên.

1. Nguyên nhân gây viêm khớp tự phát thiếu niên

Hiện nay, nguyên nhân chính xác gây viêm khớp tự phát thiếu niên ở trẻ em vẫn chưa được xác định rõ. Tuy nhiên, bệnh được xem là một dạng rối loạn tự viêm, liên quan đến sự bất thường trong điều hòa các cytokine tiền viêm và hệ miễn dịch bẩm sinh. Khi hệ miễn dịch bị rối loạn, cơ thể không còn khả năng phân biệt chính xác giữa tác nhân xâm nhập và mô lành, dẫn đến việc tự tấn công các mô của chính mình. Hệ quả là các phản ứng viêm không kiểm soát, hình thành nên các bệnh lý tự viêm như viêm khớp tự phát thiếu niên.

2. Một số yếu tố làm tăng nguy cơ mắc bệnh viêm khớp tự phát thiếu niên

1. Yếu tố di truyền: Trẻ có bố mẹ hoặc người thân mắc các bệnh tự miễn như viêm khớp dạng thấp, lupus ban đỏ, xơ cứng bì hoặc các rối loạn tự miễn khác có nguy cơ mắc bệnh cao hơn.

2. Virus, vi khuẩn: Trẻ thường xuyên tiếp xúc với môi trường chứa nhiều virus, vi khuẩn trong khi hệ miễn dịch chưa hoàn thiện dễ bị rối loạn miễn dịch, làm tăng nguy cơ phát triển bệnh.

3. Biểu hiện của viêm khớp tự phát ở thiếu niên

• Sốt

Sốt là triệu chứng khởi phát phổ biến nhất, xuất hiện ở hầu hết bệnh nhân. Khoảng 35 – 40% trường hợp có cơn sốt điển hình với nhiệt độ trên 39°C, tùy mức độ bệnh. Trẻ thường sốt vào buổi tối và giảm dần sau vài giờ. Trường hợp nặng có thể bị sốt hai lần trong ngày hoặc sốt liên tục. Cơn sốt chỉ được kiểm soát khi có can thiệp y khoa phù hợp. Phần lớn trẻ trải qua các cơn sốt nhẹ hoặc sốt ngắt quãng.

• Viêm khớp

Đây là triệu chứng thường gặp thứ hai sau sốt. Trẻ có thể đau khớp kéo dài vài tháng trước khi xuất hiện viêm khớp rõ ràng. Bệnh có thể gây viêm ít khớp hoặc nhiều khớp, thường gặp ở cổ tay, gối và mắt cá chân. Nếu không được điều trị kịp thời, bệnh có thể tiến triển gây tổn thương khớp thái dương – hàm, cột sống cổ và khớp háng.

• Phát ban

Phát ban thường có dạng ban màu cá hồi, xuất hiện ở tay, chân và thân mình, có thể lan rộng theo thời gian. Một số trẻ kèm theo cảm giác ngứa và ban thường xuất hiện cùng các cơn sốt cao kéo dài từ vài phút đến vài giờ.

• Hạch to

Trẻ có thể xuất hiện tình trạng nổi hạch toàn thân. Hạch thường mềm, di động, không đau, chủ yếu ở vùng cổ và nách.

• Viêm màng thanh dịch

Viêm màng ngoài tim là dạng thường gặp nhất, chiếm khoảng 10% bệnh nhân. Tình trạng này thường tái phát nhưng diễn tiến lành tính và có thể xuất hiện trước khi có viêm khớp. Trẻ có thể có các triệu chứng không đặc hiệu như nhịp tim nhanh, khó thở hoặc nghe thấy tiếng cọ màng tim. Trong một số trường hợp, viêm màng ngoài tim có thể là dấu hiệu của bệnh cơ tim tiến triển, suy tim sung huyết hoặc rối loạn nhịp tim.

Viêm màng phổi thường không có triệu chứng rõ ràng, có thể kèm theo tràn dịch màng phổi và xuất hiện cùng hoặc độc lập với viêm màng ngoài tim. Viêm màng bụng rất hiếm gặp.

4. Chẩn đoán bệnh viêm khớp tự phát thiếu niên

Theo tiêu chuẩn của Hội Thấp khớp Quốc tế (ILAR), viêm khớp tự phát thiếu niên được chẩn đoán khi trẻ có tình trạng viêm ít nhất một khớp, kèm theo sốt kéo dài tối thiểu 2 tuần, trong đó có ít nhất 3 ngày sốt liên tiếp, đồng thời có ít nhất một trong các biểu hiện sau:

• Ban đỏ không cố định
• Hạch to
• Gan và lách to
• Viêm màng thanh dịch (màng tim, màng phổi hoặc màng bụng).

Bên cạnh đó, bác sĩ sẽ chỉ định các xét nghiệm cận lâm sàng nhằm xác định chẩn đoán, phân biệt với các bệnh lý khác, đồng thời đánh giá mức độ và biến chứng của bệnh. Trẻ cũng có thể được chỉ định các phương pháp chẩn đoán hình ảnh như X-quang, siêu âm khớp, CT hoặc MRI để đánh giá mức độ tổn thương khớp.

Tóm lại: Viêm khớp tự phát thiếu niên là một dạng viêm khớp mạn tính, gây viêm một hoặc nhiều khớp ở trẻ từ 0 đến 16 tuổi. Đây là bệnh lý nguy hiểm, có thể dẫn đến nhiều biến chứng nghiêm trọng như phá hủy xương, tổn thương các cơ quan và thậm chí đe dọa tính mạng. Tuy nhiên, nếu được phát hiện và điều trị kịp thời, trẻ hoàn toàn có thể phát triển bình thường và hồi phục tốt.

Vì vậy, cha mẹ cần đưa trẻ đi khám ngay khi phát hiện các dấu hiệu bất thường như sốt kéo dài, đau hoặc sưng khớp hoặc bất kỳ triệu chứng nghi ngờ nào liên quan đến viêm khớp tự phát thiếu niên.