Bs Huỳnh Trần An Khương, Chuyên viên Y khoa, Hệ thống Tiêm chủng VNVC, cho biết như trên trong bối cảnh toàn quốc xuất hiện ca nhiễm phế cầu và trở nặng. Cụ thể, ngày 6/5, Bệnh viện Nhi đồng Thành phố thông tin ca bệnh bé gái 11 tuổi ở An Giang bị viêm phổi nặng, nhiễm trùng huyết, tổn thương tim do nhiễm phế cầu, phải can thiệp ECMO để hỗ trợ tim phổi. Bệnh viện Sản Nhi Nghệ An từ đầu năm 2026 đến nay cũng ghi nhận gần 30 trẻ mắc viêm phổi do phế cầu. Trong đó, có bé 5 tháng tuổi trở nặng sau khi gia đình tự mua thuốc cho uống khi trẻ sốt, ho, khò khè, sổ mũi.

Theo bác sĩ Khương viêm phổi do phế cầu là bệnh cần được theo dõi sát, nhất là ở trẻ nhỏ. Một nghiên cứu gánh nặng bệnh tật, thương tích và rủi ro trên toàn cầu chỉ ra, trong 10 tác nhân gây viêm phổi dẫn đến tử vong ở trẻ dưới 5 tuổi trên toàn cầu, phế cầu chiếm khoảng 32%

Biểu hiện bệnh không đặc trưng. Giai đoạn đầu, bệnh có thể giống viêm hô hấp thông thường với sốt, ho, chảy nước mũi, đau họng, mệt mỏi nên phụ huynh dễ chủ quan.

Ở trẻ mắc viêm phổi do phế cầu triệu chứng thường gặp gồm sốt, ho khan hoặc ho có đờm đặc, kèm ớn lạnh, đau họng. Khi bệnh nặng hơn, trẻ có thể thở nhanh, co kéo lồng ngực, tím tái, mệt lả, bỏ bú hoặc bỏ ăn.

Nếu vi khuẩn xâm nhập vào máu, trẻ có thể bị nhiễm trùng huyết. Một số trường hợp có thể kèm tổn thương tim, viêm màng não hoặc suy đa cơ quan. Bệnh cũng có thể nặng hơn khi trẻ đồng nhiễm cúm, RSV, adenovirus hoặc các tác nhân hô hấp khác.

Bên cạnh đó, mầm bệnh có thể lây qua giọt bắn đường hô hấp khi ho, hắt hơi, nói chuyện gần hoặc qua tay, đồ vật dính dịch tiết rồi đưa lên mắt, mũi, miệng. Một số trẻ có thể mang vi khuẩn nhưng không biểu hiện bệnh. Khi gặp điều kiện thuận lợi như sức đề kháng giảm, nhiễm virus hô hấp, suy dinh dưỡng, sống trong môi trường đông đúc, ô nhiễm không khí hoặc thường xuyên hít khói thuốc lá, vi khuẩn phế cầu từ mũi họng dễ dàng xâm lấn các cơ quan và gây bệnh.

Vì vậy, khi trẻ có biểu hiện ho, sốt, bác sĩ Khương khuyến cáo gia đình cho con đi khám ngay, không nên tự dùng kháng sinh hoặc phối hợp nhiều loại thuốc cho trẻ khi chưa có chỉ định. Việc tự điều trị có thể làm che lấp triệu chứng, sử dụng thuốc chưa đúng liều, chưa đúng chỉ định hoặc bỏ sót bệnh lý cần được thăm khám. Điều này đôi khi làm chậm quá trình điều trị, gây khó khăn cho bác sĩ khi đánh giá bệnh. Trẻ nhỏ, trẻ chưa tiêm đủ vaccine, trẻ sinh non, suy dinh dưỡng, có bệnh nền hoặc suy giảm miễn dịch là nhóm cần được theo dõi kỹ hơn khi mắc bệnh hô hấp.

Môi trường có khói thuốc, bụi mịn, phòng kín, đông người cũng làm tăng nguy cơ nhiễm trùng hô hấp. Để phòng bệnh, bác sĩ khuyến cáo gia đình giữ vệ sinh cá nhân, rửa tay thường xuyên, hướng dẫn trẻ che miệng khi ho, đeo khẩu trang khi đến nơi đông người, vệ sinh mũi họng, uống đủ nước, ngủ đủ giấc và ăn uống đầy đủ dinh dưỡng. Trẻ cần tránh tiếp xúc khói thuốc lá và được đưa đi khám khi triệu chứng hô hấp kéo dài hoặc nặng lên.

Hiện Việt Nam có nhiều loại vaccine phế cầu như phế cầu 10, 13, 15, 20 và 23, giúp phòng các nhóm vi khuẩn phế cầu gây viêm tai giữa, viêm phổi, viêm màng não, nhiễm khuẩn huyết ở trẻ em và người lớn. Trong đó, vaccine phế cầu 13, 15, 20 tiêm cho trẻ từ 6 tuần tuổi đến người lớn; vaccine phế cầu 23 tiêm cho trẻ từ 2 tuổi đến người lớn. Tùy độ tuổi, tình trạng sức khỏe và lịch sử tiêm chủng, bác sĩ sẽ tư vấn loại vaccine và lịch tiêm phù hợp.

CDC Mỹ khuyến cáo tiêm vaccine phế cầu thường quy cho trẻ dưới 5 tuổi, với phác đồ vaccine liên hợp theo độ tuổi.

Bên cạnh phế cầu, trẻ cũng có nguy cơ mắc các bệnh lây truyền qua đường hô hấp khác như cúm, RSV, sởi, thủy đậu, não mô cầu. Phụ huynh nên cho trẻ tiêm vaccine đầy đủ, đúng lịch, đồng thời theo dõi sát các dấu hiệu bất thường để tránh bỏ lỡ thời điểm điều trị sớm.

Diệu Minh